مطلب سوم در زيارت قبور مؤمنين رضي الله عنهم أجمعين است
(567 شيخ ثقه جليل القدر جعفر بن قولويه قمى از عمرو بن عثمان رازى روايت كرده كه گفت شنيدم از حضرت ابو الحسن امام موسى بن جعفر عليهما السلام كه مى‌فرمود: هر كه قادر نباشد بر زيارت ما پس زيارت كند صلحاى از مواليان ما را تا نوشته شود براى او ثواب زيارت ما و كسى كه قادر نباشد بر صله و نيكى به ما پس صله و نيكى كند با صالحان مواليان ما تا از براى او نوشته شود ثواب صله و نيكى به ما) (567 و نيز به سند صحيح روايت كرده از محمد بن احمد بن يحيى الاشعرى كه گفت: من در فيد كه اسم منزلى است در طريق مكه با على بن بلال روانه شديم سر قبر محمد بن اسماعيل بن بزيع پس على بن بلال براى من گفت كه صاحب اين قبر براى من روايت كرد از حضرت امام رضا عليه السلام كه فرمودند هر كه بيايد به نزد قبر برادر مؤمن خود و دست بر قبر گذارد و هفت مرتبه بخواند سورهإِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُرا ايمن گردد در روز فزع اكبر يعنى از ترس بزرگ روز قيامت و در روايت ديگر مثل همين را نقل كرده مگر آنكه دارد و رو به قبله كند) فقير گويد كه اين ايمن بودن كه حديث دلالت بر آن دارد ممكن است كه از براى خواننده باشد چنانچه ظاهر حديث است و محتمل است كه از براى صاحب قبر باشد چنانچه تاييد مى‌كند آن را حديثى كه بعد از اين از سيد بن طاوس نقل مى‌شود (568 و نيز در كامل الزياره به سند معتبر منقول است كه: عبد الرحمن بن ابى عبد الله به حضرت صادق عليه السلام عرض كرد كه چگونه بگذارم دست خود را بر قبور مسلمين پس حضرت بدست خود اشاره به زمين فرمود و دست را به زمين گذاشت و خود مقابل قبله بودند) و نيز به سند صحيح منقول است كه: عبد الله بن سنان به حضرت صادق عليه السلام عرض كرد كه چگونه سلام بايد كرد بر اهل قبور فرمود كه مى‌گويى
اَلسَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ اَلدِّيَارِ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْمُسْلِمِينَ أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ وَ نَحْنُ إِنْ شٰاءَ اَللّٰهُ بِكُمْ لاَحِقُونَو از حضرت امام حسين عليه السلام روايت شده كه: هر كه داخل قبرستان شود و بگويد
اَللَّهُمَّ رَبَّ هَذِهِ اَلْأَرْوَاحِ اَلْفَانِيَةِ وَ اَلْأَجْسَادِ اَلْبَالِيَةِ وَ اَلْعِظَامِ اَلنَّخِرَةِ اَلَّتِي خَرَجَتْ مِنَ اَلدُّنْيَا وَ هِيَ بِكَ مُؤْمِنَةٌ أَدْخِلْ عَلَيْهِمْ رَوْحاً مِنْكَ وَ سَلاَماًمِنِّي بنويسد حق تعالى از براى او حسنات به عدد خلق از زمان آدم تا قيام قيامت و از حضرت امير المؤمنين عليه السلام منقول است كه: هر كه داخل قبرستان شود و بگويد
بِسْمِ اَللّٰهِ اَلرَّحْمٰنِ اَلرَّحِيمِ اَلسَّلاَمُ عَلَى أَهْلِ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ مِنْ أَهْلِ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ يَا أَهْلَ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ بِحَقِّ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ كَيْفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ مِنْ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ يَا لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ بِحَقِّ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ اِغْفِرْ لِمَنْ قَالَ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ وَ اُحْشُرْنَا فِي زُمْرَةِ مَنْ قَالَ لاٰ إِلٰهَ إِلاَّ اَللّٰهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اَللّٰهِ عَلِيٌّ وَلِيُّ اَللَّهِحقّ سبحانه و تعالى ثواب پنجاه سال عبادت براى او بنويسد و گناه پنجاه ساله را از او و پدر و مادرش محو گرداند و در روايت ديگر وارد شده كه: بهتر سخنى كه در قبرستان بگويى چون از آنجا بگذرى آن است كه بايستى و بگويى
اَللَّهُمَّ وَلِّهِمْ مَا تَوَلَّوْا وَ اُحْشُرْهُمْ مَعَ مَنْ أَحَبُّواو سيد بن طاوس در مصباح الزائر گفته كه چون قصد كنى زيارت مؤمنين را سزاوار است كه روز پنجشنبه باشد و اگر نه هر وقت كه خواستى و كيفيت زيارت ايشان چنين است: كه رو به قبله كنى و بگذارى دست خود را بر قبر و بگويى
اَللَّهُمَّ اِرْحَمْ غُرْبَتَهُ وَ صِلْ وَحْدَتَهُ وَ آنِسْ وَحْشَتَهُ وَ آمِنْ رَوْعَتَهُ وَ أَسْكِنْ إِلَيْهِ مِنْ رَحْمَتِكَ رَحْمَةً يَسْتَغْنِي بِهَا عَنْ رَحْمَةِ مَنْ سِوَاكَ وَ أَلْحِقْهُ بِمَنْ كَانَ يَتَوَلاَّهُپس مى‌خوانى سورهإِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُرا هفت مرتبه و روايت شده در صفت زيارتشان و ثواب او حديث ديگرى (: از فضيل كه گفت هر كه بخواند سورهإِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُرا هفت مرتبه نزد قبر مؤمنى حق تعالى ملكى بسوى قبر او فرستد كه عبادت كند خدا را نزد قبر او و بنويسد حق تعالى از براى ميت ثواب اين عمل ملك را پس چون از قبرش مبعوث شود به هيچ هولى از اهوال قيامت نگذرد مگر آنكه حق تعالى بگرداند آن هول را از او به سبب آن ملك تا خدا او را داخل بهشت گرداند و با هفت مرتبهإِنّٰا أَنْزَلْنٰاهُسوره حمد و دو سورهقُلْ أَعُوذُوَقُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌو آية الكرسى را هر يك سه مرتبه بخواند) و نيز روايت شده در صفت زيارت آنها روايت ديگرى: از محمد بن مسلم كه گفت به خدمت حضرت صادق عليه السلام عرض كردم كه مردگان را زيارت بكنيم فرمود بلى گفتم آيا آنها مى‌دانند كه ما به زيارت آنها رفته‌ايم فرمود بلى قسم به خدا مى‌دانند و شاد مى‌شوند و انس مى‌گيرند به شما عرض كردم كه چه بگوييم وقتى كه به زيارت ايشان برويم فرمود بگو
اَللَّهُمَّ جَافِ اَلْأَرْضَ عَنْ جُنُوبِهِمْ وَ صَاعِدْ إِلَيْكَ أَرْوَاحَهُمْ وَ لَقِّهِمْ مِنْكَ رِضْوَاناً وَ أَسْكِنْ إِلَيْهِمْ مِنْ رَحْمَتِكَ مَا تَصِلُ بِهِ وَحْدَتَهُمْ وَ تُونِسُ بِهِ وَحْشَتَهُمْ إِنَّكَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌپس سيد فرموده و در وقتى كه بوده باشى بين قبرهاى مؤمنين بخوان يازده مرتبهقُلْ هُوَ اَللّٰهُ أَحَدٌرا و هديه كن آن را از براى ايشان بتحقيق كه روايت شده كه حق تعالى به عدد مردگان ثواب مى‌دهد (و در كامل الزياره از حضرت صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود: مردگان را چون پيش از طلوع آفتاب زيارت كنيد مى‌شنوند و جواب مى‌دهند شما را و اگر بعد از طلوع آفتاب زيارت كنيد مى‌شنوند و جواب نمى‌دهند) و در دعوات راوندى حديثى مروى است از حضرت رسول صلى الله عليه و آله در كراهت زيارت اموات در شب چنانچه (: فرمود به حضرت ابى ذر
وَ لاَ تَزُرْهُمْ أَحْيَاناً بِاللَّيْلِ) و در مجموعه شيخ شهيد از حضرت رسول صلى الله عليه و آله منقول است كه: هيچ كس نمى‌گويد نزد قبر ميتى سه مرتبه
اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ أَنْ لاَ تُعَذِّبَ هَذَا اَلْمَيِّتَمگر آنكه خداوند تعالى دور گرداند از او عذاب را در روز قيامت (از جامع الاخبار نقل است كه: بعضى از صحابه از حضرت رسول صلى الله عليه و آله نقل كرده كه آن حضرت فرمود هديه بفرستيد براى مردگان خود پس گفتيم كه چيست هديه مرده‌ها فرمود صدقه و دعا و فرمود ارواح مؤمنين مى‌آيند هر جمعه به آسمان دنيا مقابل خانه‌ها و منزلهاى خود و فرياد مى‌كنند هر يك از ايشان به آواز حزين با گريه اى اهل من و اولاد من اى پدر من و مادر من و خويشان من مهربانى كنيد بر ما به آنچه بود در دست ما و عذاب و حساب او بر ما است و نفعش براى غير ما و هر يك فرياد مى‌كنند خويشان خود را مهربانى كنيد ما را به درهمى يا به قرص نانى يا به جامه‌اى كه خداوند بپوشاند شما را از جامه بهشت پس گريست رسول خدا صلى الله عليه و آله و گريه كرديم ما و آن جناب از زيادى گريستن قدرت بر سخن گفتن نداشت پس فرمود اينها برادران دينى شمايند كه خاك پوسيده شده‌اند بعد از سرور و نعمت پس ندا مى‌كنند به عذاب و هلاكت بر جانهاى خود و مى‌گويند واى بر ما اگر انفاق مى‌كرديم آنچه را كه در دست ما بود در طاعت و رضاى خداوند محتاج نبوديم بسوى شما پس برمى‌گردند با حسرت و پشيمانى و فرياد مى‌كنند زود بفرستيد صدقه مردگان را) (و ايضا از آن جناب روايت كرده كه فرمود: هر صدقه كه براى مرده داده مى‌شود مى‌گيرد آن را ملكى در طبقى نور كه درخشان است شعاع آن و مى‌رسد به هفت آسمان پس مى‌ايستد بر لب قبر و فرياد مى‌كند
اَلسَّلاَمُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ اَلْقُبُورِاهل شما فرستادند اين هديه را بسوى شما پس آن را مى‌گيرد و داخل در قبر خود مى‌كند و به آن خوابگاهش فراخ مى‌شود پس فرمود آگاه باشيد هر كس مهربانى كند مرده را به صدقه پس براى او است نزد خداوند از اجر مانند احد و مى‌باشد روز قيامت در سايه عرش خدا روزى كه نيست سايه جز سايۀ عرش خدا زنده و مرده نجات مى‌يابند به اين صدقه) و حكايت شده كه امير خراسان را در خواب ديدند كه مى‌گفت بفرستيد براى من آنچه را كه مى‌اندازيد براى سگان خود كه من محتاجم به آن و بدان كه زيارت قبور مؤمنين ثواب بسيار دارد و علاوه فوايد عظيمه بر آن مترتب است باعث عبرت و آگاهى و زهد و بى‌ميلى به دنيا و رغبت در آخرت مى‌شود و در وقت اندوه بسيار و شادى بسيار بايد به قبرستان رفت پس عاقل آن است كه در قبرستان عبرت بگيرد از اموات تا حلاوت دنيا از دلش بيرون رود و شهد كالاى دنيوى در كامش تلخ شود و تفكر كند در فناى دنيا و تقلب احوال آن و بخاطر بياورد كه او نيز عن‌قريب مثل ايشان خواهد گشت و دستش از عمل كوتاه و باعث (عبرت ديگران شود) و لقد أجاد الشيخ النظامي في قولهزنده دلى در صف افسردگانرفت به همسايگى مردگان حرف فنا خواند ز هر لوح پاك روح بقا جست ز هر روح پاك كارشناسى پى تفتيش حال كرد از او بر سر راهى سؤال كين همه از زنده رميدن چرا است رخت سوى مرده كشيدن چرا است گفت پليدان به مغاك اندرند پاك نهادان ته خاك اندرند مرده دلانند به روى زمين بهر چه با مرده شوم همنشين همدمى مرده دهد مردگى صحبت افسرده دل افسردگى زير گل آنان كه پراكنده‌اند گرچه به تن مرده به دل زنده‌اند مرده دلى بود مرا پيش از اين بسته هر چون و چرا پيش از اين زنده شدم از نظر پاكشان آب حيات است مرا خاكشان:
رُوِيَ أَنَّهُ أَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَى عِيسَى عليه السلام يَا عِيسَى هَبْ لِي مِنْ عَيْنِكَ اَلدُّمُوعَ وَ مِنْ قَلْبِكَ اَلْخُشُوعَ وَ اُكْحُلْ عَيْنَيْكَ بِمِيلِ اَلْحُزْنِ إِذَا ضَحِكَ اَلْبَطَّالُونَ وَ قُمْ عَلَى قُبُورِ اَلْأَمْوَاتِ فَنَادِهِمْ بِالصَّوْتِ اَلرَّفِيعِ لَعَلَّكَ تَأْخُذُ مَوْعِظَتَكَ مِنْهُمْ وَ قُلْ إِنِّي لاَحِقٌ بِهِمْ فِي اَللاَّحِقِينَتمام شد آنچه مقدر شده بود ثبت آن در اين كتاب شريف در عشيه يكشنبه دهم ذى‌القعده الحرام سنه يك‌هزار و سيصد و چهل و چهار شب ولادت با سعادت حضرت ثامن الائمه مولانا ابو الحسن الرضا صلوات الله عليه و چون در اين روز كاغذ فوت مادرم به من رسيد از برادران ايمانى كه از اين كتاب منتفع مى‌گردند التماس دعا و زيارت دارم براى آن مرحومه مغفوره و براى خودم و و الدم در حيات و ممات
وَ اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ أَوَّلاً وَ آخِراً وَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ اَلطَّاهِرِينَ